BUDGET: కేంద్ర బడ్జెట్‌పై తెలుగు రాష్ట్రాల భారీ ఆశలు

కేం­ద్ర బడ్జె­ట్ ప్ర­వే­శ­పె­ట్టిన ప్ర­తి­సా­రి రెం­డు తె­లు­గు రా­ష్ట్రా­ల్లో ఒకే రక­మైన చర్చ మొ­ద­ల­వు­తోం­ది—“మన రా­ష్ట్రా­ని­కి ఏమి­చ్చా­రు?” అన్న ప్ర­శ్న చు­ట్టూ­నే రా­జ­కీయ, సా­మా­జిక వా­ద­న­లు నడు­స్తు­న్నా­యి. బడ్జె­ట్ ప్ర­సం­గం­లో రా­ష్ట్రం పేరు వి­ని­పిం­చ­క­పో­తే ని­రాశ, వి­ని­పి­స్తే వి­జ­యం అన్న భావన ప్ర­జ­ల్లో బలం­గా ఉంది. అయి­తే వా­స్త­వా­ని­కి కేం­ద్ర బడ్జె­ట్ ని­ర్మా­ణం, రా­ష్ట్రా­ల­కు ని­ధుల కే­టా­యిం­పు వి­ధా­నం చాలా భి­న్న­మ­ని ఆర్థిక ని­పు­ణు­లు స్ప­ష్టం చే­స్తు­న్నా­రు. రా­జ్యాం­గ­ప­రం­గా కేం­ద్ర ప్ర­భు­త్వం ప్ర­తి రా­ష్ట్రా­ని­కి బడ్జె­ట్‌­లో వి­డి­వి­డి­గా ని­ధు­లు కే­టా­యిం­చ­దు. కేం­ద్రం వసూ­లు చేసే పన్ను­ల్లో రా­ష్ట్రా­ల­కు రా­వా­ల్సిన వా­టా­ను ఆర్థిక సంఘం సి­ఫా­ర్సుల మే­ర­కు ని­ర్దే­శిం­చిన సూ­త్రం ప్ర­కా­రం పం­పి­ణీ చే­స్తుం­ది. ఇది ఒక ని­రం­తర ప్ర­క్రియ. కా­బ­ట్టి, బడ్జె­ట్ ప్ర­సం­గం­లో రా­ష్ట్రం పేరు ప్ర­స్తా­విం­చ­లే­ద­ని అన్యా­యం జరి­గిం­ద­ని భా­విం­చ­డం వా­స్త­వా­ని­కి దూ­రం­గా ఉం­ద­ని ని­పు­ణు­లు చె­బు­తు­న్నా­రు.

కేం­ద్ర బడ్జె­ట్ ప్ర­ధా­నం­గా జా­తీయ స్థా­యి వి­ధా­నా­లు, కేం­ద్ర ప్రా­యో­జిత పథ­కా­ల­పై దృ­ష్టి సా­రి­స్తుం­ది. జా­తీయ రహ­దా­రుల వి­స్త­రణ, గ్రా­మీణ గృహ ని­ర్మా­ణం, తా­గు­నీ­టి సర­ఫ­రా, ఆరో­గ్యం, వి­ద్య, వ్య­వ­సా­యం వంటి రం­గా­ల­కు సం­బం­ధిం­చిన పథ­కా­ల­కు కే­టా­యిం­పు­లు చే­స్తుం­ది. ఈ పథ­కా­లు ఏ ఒక్క రా­ష్ట్రా­ని­కో కా­కుం­డా దే­శ­వ్యా­ప్తం­గా అన్ని రా­ష్ట్రా­ల­కు వర్తి­స్తా­యి.

ఎన్నికలు జరిగే రాష్ట్రాలకు కొన్నిసార్లు ప్రత్యేక ప్రాజెక్టులు ప్రకటించినట్లు కనిపించినా, అవి కూడా సాధారణంగా ఏదో ఒక కేంద్ర పథకం పరిధిలోకే వస్తాయి. రాజకీయ వ్యూహంలో భాగంగా వాటిని ప్రకటించినా, అమలులో మాత్రం అన్ని రాష్ట్రాలకు వర్తించే నిబంధనలే అమలవుతాయి. అందువల్ల బడ్జెట్‌లో పేరు ప్రస్తావన కంటే, ఆ పథకాల అమలులో రాష్ట్రం ఎంత సమర్థంగా ముందుకెళ్తుందన్నదే అసలు విషయం. బడ్జెట్ అనంతరం రాజకీయంగా “మా రాష్ట్రానికి అన్యాయం జరిగింది” అని విమర్శలు చేయడం వల్ల తక్షణ ప్రయోజనం పెద్దగా ఉండదని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. బడ్జెట్‌లో ప్రకటించిన మౌలిక సదుపాయాల నిధులు, పారిశ్రామిక కారిడార్లు, వ్యవసాయ రంగానికి ఇచ్చే ప్రోత్సాహకాలు—వీటిని ఏ రాష్ట్రం ఎంత వేగంగా అందిపుచ్చుకుంటుందన్నదే అభివృద్ధికి కొలమానం. ఉదాహరణకు, గ్రీన్ ఎనర్జీ ప్రాజెక్టులు లేదా టెక్నాలజీ హబ్‌ల కోసం కేంద్రం ప్రకటించే రాయితీలను పొందాలంటే భూసేకరణ, అనుమతులు, మౌలిక వసతుల కల్పన వంటి అంశాల్లో రాష్ట్రాలు చురుగ్గా వ్యవహరించాల్సి ఉంటుంది. అదేవిధంగా, కేంద్రంలోని వివిధ మంత్రిత్వ శాఖల వద్ద అందుబాటులో ఉన్న నిధులను పొందాలంటే సమగ్ర ప్రతిపాదనలు సిద్ధం చేయడం, ఢిల్లీ స్థాయిలో నిరంతర సంప్రదింపులు జరపడం చాలా కీలకం.